Een huis in Spanje, familieleden die verspreid over de wereld wonen of zelf geëmigreerd naar de Spaanse zon. Steeds meer Nederlanders en Belgen hebben een leven dat zich niet binnen één landsgrens afspeelt. Dat biedt veel mooie kansen, maar kan bij een overlijden ook voor extra vragen en uitdagingen zorgen.

Want wat gebeurt er als iemand overlijdt die in Spanje woont, maar de Nederlandse of Belgische nationaliteit heeft? Welk erfrecht geldt dan? Wat gebeurt er met een woning in Spanje? Is een Nederlands of Belgisch testament ook in Spanje geldig? En in welk land moeten de erfgenamen erfbelasting betalen?

Bij OTIS krijgen we regelmatig te maken met nalatenschappen waarbij Spanje, Nederland, België en soms nog andere landen samenkomen. In deze masterblog leggen we uit waar je bij een internationale nalatenschap rekening mee moet houden.

Een nalatenschap is meer dan papierwerk

Een nalatenschap afwikkelen is zelden alleen een juridische kwestie.

Vaak is net een ouder, partner of ander familielid overleden. En terwijl je daar persoonlijk mee bezig bent, moeten er ineens ook allerlei praktische zaken worden geregeld. Na een overlijden in Spanje: Waar begin je? Documenten opvragen, contact met banken en instanties, een woning in Spanje, belastingen, een notaris – en dat soms ook nog in een taal en juridisch systeem dat je niet goed kent.

Dat kan behoorlijk veel zijn.

Bij OTIS vinden we het daarom belangrijk om niet alleen te kijken naar wat er juridisch moet gebeuren, maar ook naar de mensen achter een nalatenschap. We leggen uit wat er speelt, welke stappen nodig zijn en wat je van ons kunt verwachten. En waar mogelijk nemen we het regelwerk in Spanje uit handen.

Soms is een dossier juridisch ingewikkeld. Soms valt dat juist mee, maar is de situatie binnen een familie complex. Erfgenamen kunnen verschillende belangen hebben, emoties kunnen een rol spelen en niet iedereen kijkt op dezelfde manier naar de nalatenschap.

Juist dan helpt het als iemand overzicht houdt.

Persoonlijk waar het kan, juridisch scherp waar het moet.

Wanneer krijg je te maken met internationaal erfrecht?

Een nalatenschap wordt al snel internationaal.

Denk bijvoorbeeld aan een Nederlander die in Spanje woont. Een Belg met een tweede woning aan de Costa del Sol. Ouders die in Nederland wonen, terwijl één van hun kinderen in Spanje woont. Of iemand die vermogen en onroerend goed in verschillende landen bezit.

Zodra meerdere landen betrokken zijn, kunnen verschillende rechtsstelsels, belastingregels en instanties een rol spelen.

En daar ontstaat soms verwarring.

Want het land waar iemand woont, het land waarvan iemand de nationaliteit heeft en het land waar het vermogen zich bevindt, hoeven niet hetzelfde land te zijn.

Welk erfrecht is van toepassing?

Een van de eerste vragen bij een internationale nalatenschap is: welk erfrecht geldt?

Binnen de Europese Unie zijn afspraken gemaakt over welk erfrecht geldt bij internationale nalatenschappen. Daardoor kan vaak duidelijk worden bepaald welk recht van toepassing is, ook als meerdere landen betrokken zijn. Als uitgangspunt geldt dat het erfrecht van het land waar de overledene zijn of haar gewone verblijfplaats had op het moment van overlijden, van toepassing is op de nalatenschap.

Een Nederlander die al jaren in Spanje woont, kan daardoor in beginsel onder het Spaanse erfrecht vallen.

Maar er kan ook een rechtskeuze zijn gemaakt.

Iemand kan in een testament kiezen voor het erfrecht van het land waarvan hij of zij de nationaliteit bezit. Een Nederlander die in Spanje woont, kan bijvoorbeeld kiezen voor Nederlands erfrecht.

Dat kan grote gevolgen hebben voor de manier waarop de nalatenschap wordt verdeeld en voor de rechten van bijvoorbeeld de partner en kinderen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken óf er een testament is, maar ook wat daarin precies is geregeld en welk recht van toepassing is verklaard.

Een Nederlandse of Belgische erflater met vermogen in Spanje

Je hoeft niet in Spanje te wonen om met het Spaanse systeem te maken te krijgen.

Stel: je woont in Nederland of België en bezit een appartement in Spanje. Na je overlijden maakt dat appartement onderdeel uit van je nalatenschap.

Dat betekent niet automatisch dat Spaans erfrecht op de gehele nalatenschap van toepassing is. Wel zal de Spaanse woning in Spanje moeten worden afgewikkeld en uiteindelijk op naam van de erfgenamen moeten worden geregistreerd.

Daarbij krijg je te maken met Spaanse formaliteiten, documenten, belastingen en het eigendomsregister.

Een internationale nalatenschap is daarom vaak een combinatie van verschillende procedures: de juridische verdeling van de nalatenschap enerzijds en de praktische afwikkeling van vermogen in Spanje anderzijds.

Wat als je in Spanje woont?

Voor Nederlanders en Belgen die permanent naar Spanje verhuizen, is het verstandig om ook hun erfrechtelijke situatie opnieuw te bekijken.

Een verhuizing kan namelijk invloed hebben op het recht dat later op de nalatenschap van toepassing is.

Een testament dat jaren geleden in Nederland of België is opgesteld, hoeft daardoor niet ineens waardeloos te zijn. Maar het is wel verstandig om te controleren of de inhoud nog aansluit bij de huidige woonplaats, gezinssituatie en bezittingen.

Juist bij een internationale verhuizing kan een oude situatie ongemerkt tot onverwachte gevolgen leiden.

Een woning in Spanje erven

Een van de situaties die wij het vaakst tegenkomen, is het erven van een Spaanse woning.

Een woning in Spanje is vaak meer dan alleen stenen en vierkante meters. Misschien was het jarenlang de plek waar je mooie herinneringen maakte met je ouders of familie. Misschien woonde je vader of moeder er permanent. Of misschien erf je samen met broers en zussen een woning en moet je ineens beslissen: houden we het huis, verkopen we het of neemt één van ons het over?

Tegelijkertijd moet er praktisch van alles gebeuren.

Eerst moet worden vastgesteld wie de erfgenamen zijn en op basis waarvan zij erven. Vervolgens moet de nalatenschap in Spanje worden afgewikkeld. Daarvoor kunnen onder meer testamenten, overlijdensakten, verklaringen omtrent de erfopvolging, identificatienummers en andere documenten nodig zijn.

Ook moet worden bekeken welke belastingen verschuldigd zijn en moet de nieuwe eigendomssituatie uiteindelijk correct worden geregistreerd.

Juist omdat er in zo’n periode al genoeg op je afkomt, proberen wij het proces zo overzichtelijk mogelijk te maken. Wat hebben we nodig? Wat regelen wij? Waar moet je zelf iets voor doen? En wanneer kun je de volgende stap verwachten?

Geen onnodig juridisch ingewikkelde uitleg, maar duidelijkheid over wat er moet gebeuren.

Heb je een Spaans testament nodig?

Dit is een vraag die we vaak krijgen.

“Ik heb een woning in Spanje. Moet ik dan ook een Spaans testament hebben?”

Niet altijd.

Een Nederlands of Belgisch testament kan ook relevant en bruikbaar zijn voor vermogen in Spanje. Toch kan het in bepaalde situaties praktisch of juridisch verstandig zijn om in Spanje iets te regelen.

Belangrijk is vooral dat verschillende testamenten goed op elkaar aansluiten.

Een Spaans testament opstellen zonder rekening te houden met een bestaand Nederlands of Belgisch testament kan juist nieuwe problemen veroorzaken. Je wilt voorkomen dat een nieuw testament onbedoeld eerdere regelingen herroept of dat onduidelijkheid ontstaat over welke regeling voor welk vermogen geldt.

Een testament moet daarom altijd in samenhang met de volledige internationale situatie worden bekeken.

Rechtskeuze: klein zinnetje, grote gevolgen

Bij estate planning wordt soms veel aandacht besteed aan wie wat krijgt, maar minder aan de vraag welk recht daarop van toepassing is.

Juist bij een internationale nalatenschap kan een rechtskeuze belangrijk zijn.

Een Nederlander die in Spanje woont, kan bijvoorbeeld in zijn testament kiezen voor Nederlands erfrecht. Zonder zo’n rechtskeuze kan, afhankelijk van de omstandigheden, Spaans erfrecht van toepassing zijn.

Dat verschil kan gevolgen hebben voor de positie van de langstlevende partner, kinderen en andere erfgenamen.

Een rechtskeuze is daarom geen administratief detail. Het kan een belangrijk onderdeel zijn van de manier waarop je jouw nalatenschap organiseert.

Wie zijn de erfgenamen?

Wie erft, hangt onder meer af van het toepasselijke erfrecht en van de vraag of er een testament is.

Wanneer er geen testament is, bepaalt het toepasselijke wettelijke erfrecht wie de erfgenamen zijn.

En juist daar kunnen verschillen tussen landen zichtbaar worden.

De positie van een echtgenoot, partner, kinderen of andere familieleden is niet in ieder land hetzelfde geregeld. Bovendien kent Spanje verschillende regionale erfrechtelijke systemen, waardoor ook binnen Spanje verschillen kunnen bestaan.

Ga daarom bij een internationale nalatenschap niet automatisch uit van de regels die je uit Nederland of België kent.

Een nalatenschap aanvaarden of verwerpen

Erfgenaam zijn betekent niet dat je verplicht bent een nalatenschap zonder meer te accepteren.

Een nalatenschap kan immers niet alleen uit bezittingen bestaan, maar ook uit schulden.

Afhankelijk van het toepasselijke recht en de omstandigheden kunnen verschillende mogelijkheden bestaan om een nalatenschap te aanvaarden, onder voorwaarden te aanvaarden of te verwerpen.

Voordat je een keuze maakt, is het daarom belangrijk om zo goed mogelijk inzicht te krijgen in de bezittingen én verplichtingen van de overledene.

Zeker bij een internationale nalatenschap is dat soms lastiger dan gedacht. Een bankrekening in Nederland, een woning in Spanje, een lening in België en misschien nog belastingverplichtingen in verschillende landen: het moet eerst in kaart worden gebracht.

Hoe wordt een nalatenschap in Spanje afgewikkeld?

De precieze procedure hangt af van de situatie, maar meestal begint het met het verzamelen van de benodigde documenten en het vaststellen van de erfgenamen.

Vervolgens worden de bezittingen en schulden geïnventariseerd en moet worden vastgesteld hoe de nalatenschap wordt verdeeld.

Als er Spaans onroerend goed is, zal de eigendomsoverdracht uiteindelijk ook in het Spaanse eigendomsregister moeten worden verwerkt.

Daarnaast spelen fiscale verplichtingen een belangrijke rol.

Bij internationale nalatenschappen is coördinatie daarbij essentieel. De Spaanse afwikkeling staat namelijk niet altijd los van wat in Nederland, België of een ander land gebeurt.

Erfbelasting in Spanje

Naast de juridische vraag wie erft? is er natuurlijk nog een andere belangrijke vraag:

Wat kost het?

Spanje kent erfbelasting, de Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones.

Of en hoeveel Spaanse erfbelasting verschuldigd is, hangt van verschillende factoren af. Denk aan de woonplaats van de overledene en erfgenaam, de aard en waarde van het vermogen, de familieband en de regio die voor de heffing relevant is.

En juist dat laatste is belangrijk.

Erfbelasting verschilt per regio

Wie online zoekt naar Spaanse erfbelasting komt soms totaal verschillende percentages en voorbeelden tegen.

Dat is niet vreemd.

De Spaanse autonome regio’s hebben op belangrijke onderdelen eigen regelingen, waaronder vrijstellingen, verminderingen en tegemoetkomingen. Daardoor kan de uiteindelijke belastingdruk sterk verschillen.

Een nalatenschap in Andalusië kan fiscaal dus anders uitpakken dan een vergelijkbare nalatenschap in Catalonië.

Een algemeen percentage voor “de Spaanse erfbelasting” noemen, zegt daarom vaak weinig.

De concrete situatie moet worden doorgerekend.

Kun je in meerdere landen erfbelasting betalen?

Bij internationale nalatenschappen kan meer dan één land belasting willen heffen.

Dat betekent niet automatisch dat je uiteindelijk twee keer volledig belasting betaalt over hetzelfde vermogen. Afhankelijk van de betrokken landen en de situatie kunnen regels bestaan om dubbele belasting te voorkomen of te verminderen.

Maar ook hier geldt: erfrecht en erfbelasting zijn twee verschillende onderwerpen.

Het feit dat bijvoorbeeld Nederlands erfrecht van toepassing is, betekent niet automatisch dat alleen Nederland belasting mag heffen.

Dat onderscheid is belangrijk.

Veelvoorkomende problemen bij internationale nalatenschappen

In de praktijk zien we dat problemen vaak niet ontstaan door één groot juridisch vraagstuk, maar door een combinatie van kleinere dingen.

Een oud testament dat nooit is aangepast na emigratie. Een Spaanse woning die nog op naam van een jaren geleden overleden ouder staat. Erfgenamen die verspreid over verschillende landen wonen. Een buitenlandse akte die in Spanje niet direct kan worden gebruikt. Onduidelijkheid over de waarde van een woning. Of erfgenamen die pas laat ontdekken dat er in Spanje aangifte moest worden gedaan.

Vaak is het op te lossen.

Maar meestal geldt ook: hoe eerder de internationale situatie in kaart wordt gebracht, hoe makkelijker de afwikkeling.

Kun je problemen vooraf voorkomen?

Gelukkig wel.

Heb je vermogen in meerdere landen, woon je in Spanje of bezit je hier een woning? Dan is het verstandig om af en toe te controleren of jouw testament en estate planning nog aansluiten bij je huidige situatie.

Waar woon je inmiddels? Welke nationaliteit of nationaliteiten heb je? Waar bevinden je belangrijkste bezittingen? Wat wil je dat er met die bezittingen gebeurt? En sluiten bestaande testamenten in verschillende landen goed op elkaar aan?

Dat zijn vragen waar je liever tijdens je leven rustig over nadenkt dan dat je erfgenamen ze later moeten oplossen.

Veelgestelde vragen over erfrecht in Spanje

Is mijn Nederlandse of Belgische testament geldig in Spanje?

Dat kan zeker het geval zijn. Of en hoe het testament in Spanje kan worden gebruikt, hangt af van de concrete situatie, de inhoud van het testament en de formaliteiten die nodig zijn voor de Spaanse afwikkeling.

Moet ik een Spaans testament maken als ik een huis in Spanje heb?

Niet noodzakelijk. Wel kan een Spaans testament in bepaalde situaties praktisch zijn. Laat altijd controleren hoe dit aansluit op eventuele testamenten in andere landen.

Geldt automatisch Spaans erfrecht als ik in Spanje woon?

Als uitgangspunt kan het recht van de gewone verblijfplaats van de overledene van toepassing zijn. Een geldige rechtskeuze in een testament kan dit echter veranderen.

Betaal ik Spaanse erfbelasting als ik een woning in Spanje erf?

Een Spaanse woning kan Spaanse fiscale verplichtingen met zich meebrengen, ook wanneer de erfgenaam buiten Spanje woont. Welke regels en voordelen precies gelden, moet per situatie worden beoordeeld.

Kan OTIS de hele nalatenschap in Spanje afwikkelen?

Ja. Wij begeleiden cliënten bij vrijwel alle onderdelen van een internationale nalatenschap met een link naar Spanje. Van het in kaart brengen van de erfrechtelijke situatie en het verzamelen van documenten tot de praktische afwikkeling in Spanje en het contact met lokale instanties.  Daarbij houden we het proces zo duidelijk en overzichtelijk mogelijk.

Internationaal erfrecht? Je hoeft niet alles zelf uit te zoeken

Bij een internationale nalatenschap komt vaak veel tegelijk samen.

Verdriet om het verlies van iemand die dichtbij je stond. Familieleden die misschien allemaal anders tegen de nalatenschap aankijken. Een woning of vermogen in Spanje. En ondertussen documenten, termijnen, belastingen, notarissen en instanties in verschillende landen.

Dan is het prettig als iemand overzicht houdt.

Bij OTIS begeleiden we Nederlanders, Belgen en andere internationale cliënten bij nalatenschappen met een link naar Spanje. We kijken naar het juridische geheel, stemmen waar nodig af met adviseurs in andere landen en begeleiden de praktische afwikkeling in Spanje.

Maar minstens zo belangrijk vinden we dat je begrijpt wat er gebeurt.

We leggen uit welke stappen nodig zijn, waarom die nodig zijn en wat je van ons kunt verwachten. Je hebt bij ons contact met mensen die jouw dossier kennen en met je meedenken.

Want achter iedere nalatenschap zit een familie, een verhaal en vaak een complex proces dat goed begeleid moet worden.

Persoonlijk waar het kan, juridisch scherp waar het moet.

Heb je te maken met een nalatenschap in Spanje? Of wil je juist vooraf goed regelen wat er later met jouw vermogen in Spanje of andere landen gebeurt?